Ticaret savaşları resmen başladı!

Cüneyt Başaran yazdı: Ticaret savaşları resmen başladı!

6 Temmuz 2018’de ABD’nin Çin’e yüzde 25 vergi uygulayacağını açıkladığı toplam 34 milyar dolar tutarındaki ithalat listesinin devreye girmesiyle, ticaret savaşlarının artık hayatımıza girdiğini kabul edebiliriz. Bu listenin yanında, birkaç haftaya devreye girecek yine yüzde 25 oranında vergilendirmeye tabi 16 milyar dolarlık ekstra bir ithalat listesi daha var.  Bu iki liste birleşince, ABD’nin Çin’i hedef aldığı ithalat vergilerinde 50 milyar dolarlık ilk adım atılmış olacak.

Trump işi burada bırakmayacak gibi gözüküyor.
Yapardı, yapamazdı derken Soğuk Savaş sonrasında modern tarihin yaşadığı en kapsamlı ticaret savaşını başlatan ABD Başkanı Donald Trump, Çin’i, 200 milyar dolar değerinde ve yüzde 10 vergi uygulanacak yeni bir ithalat listesi daha açıklamakla tehdit ediyor.
Sanırım bu tehdidi ciddiye almak lazım.
Trump yakın zamanda şöyle bir açıklama yaptı: “Eğer Çin benim vergi uygulamama mütekabiliyet esasında cevap verecekse, demek ki olayı anlamamıştır. Daha fazla ithalat vergisi uygulamaktan başka çare yok.” Biliyoruz ki; Çin ilk 50 milyar dolarlık vergi için hemen karşı atağa geçti ve özelikle ABD tarım ürünlerini (soya fasulyesi gibi) hedef alan kendi ithalat vergi listesini açıkladı.
Hatta Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in Avrupalı gazetecilerin olduğu bir ortamda şu ifadeyi kullandığı iddia ediliyor: “Biz Avrupa kültüründen farklıyız. Orada bir tokat yendiğinde diğer yanak uzatılabilir. Bizde ise yumrukla karşılık verilir!”
Bu ne demek? “Ticaret savaşlarından korkmuyoruz” demek.

Trump, dış ticarette neden bu kadar gergin?
2017 yılında ABD 2.9 trilyon dolarlık ithalat, 2.33 trilyon dolarlık da ihracat yapmış. Dolayısıyla 560 milyar dolar ticaret açığı vermiş. Aslında ABD, 2009 krizi sonrası her yıl ortalama 500 milyar dolar açık verir olmuş. Diğer yandan 2000’li yılların öncesinde ABD, ortalama GSYH’nin yüzde 11-12’si arasında yıllık ithalat yaparken, bu oran geçen sene yüzde 15’ler civarındaymış. Buradan yapacağımız kısa çıkarım şu olabilir: “Ortalama 3.5’a gerilediği son sekiz yılda ABD ekonomisi, ithalata bağımlılığını hızla artırmış.” Gelelim, ABD’nin bu durumundan kimlerin en fazla istifade ettiğine… 2017 sonunda ABD’nin en fazla açık verdikleri ülkeler arasında 350 milyar dolar ile Çin, 107 milyar dolar ile Meksika, 65 milyar dolar ile Almanya ve 60 milyar dolar ile Japonya gelmiş. Çin’i ayrı bir kalem olarak ele alalım.    ABD’nin Çin’den ithalatı 2017’de 505 milyar dolardı. Hâlbuki sadece yedi sene önce bu rakam 360 milyar dolardı. Biraz daha geriye gitmek gerekirse; 2000 yılında ABD’nin Çin’e verdiği ticaret açığı 80 milyar dolar seviyesindeyken, 17 sene sonra bu rakam dört kat artmış.

Trump’ın kişisel takıntısı değil
 Çin’in Dünya Ticaret Örgütü’ne (DTÖ) üye oluş tarihi 2001. Çin’e DTÖ’ye katılması için üç ana konuda şartlar sürülmüştü:
- İthalat vergilerini düşürmesi,
- Yabancı firmaların Çin iç piyasasında serbestçe mal ve hizmet satabilecekleri altyapının hazırlanması,
- Finans ve telekomünikasyon sektörlerindeki düzenlemelerin yabancı şirketlerin rekabetine izin verecek şekilde düzenlenmesi.
DTÖ’nün rakamlarına göre, Çin’in uyguladığı ortalama ithalat vergisi yüzde 9.9. Bu oran tarım ürünlerinde yüzde 14.6’ya çıkıyor. Bu oranın AB ülkelerinde karşılığı yüzde 5.2, ABD’de ise yüzde 3.5.  Merak edenler için; Türkiye’de ortalama ithalat vergisi yüzde 10.9.
Görüldüğü üzere bu iş sadece Trump’ın kişisel takıntısı değil.
Hatta konu sadece ABD ve Çin arasında da değil. ABD yıllar önce başlattığı “küreselleşme” trendinin artık kendisine yaramadığını gördüğü için kaldırmaya karar vermiş.
“Tek başına bunu başarabilir mi?”, “Bu işten kendisi de zarar görmez mi?” gibi yerinde soruların olduğunu anlıyorum.
Ama sanırım o kılıç kınından çıkmış ve bir iş bitmeden içeri girmesi kolay değil.

Ticaret savaşının kronolojisi
ABD ile Çin arasındaki ticaret savaşının fitili, ABD’nin 6 Temmuz 2018 itibarıyla Çin menşeli 34 milyar dolar değerindeki ithal teknoloji ürününe yüzde 25’lik gümrük tarifesi uygulanmaya başlamasıyla resmen yakıldı. Peki, o güne kadar neler oldu?
16 Şubat: ABD Ticaret Bakanlığı, çelik ithalatına yüzde 24, alüminyum ithalatına yüzde 7.7 ek gümrük vergisi getirilmesini tavsiye etti.
22 Mart: Çin, ABD’den ithal edilen 3 milyar dolar değerindeki mallara ek gümrük vergisi uygulayacağını açıkladı. ABD Başkanı Donald Trump, aynı gün Çin’den ithal edilen ürünlere yönelik 60 milyar dolarlık ek gümrük vergisine yönelik planı duyurdu.
2 Nisan: Çin, ABD’den ithal edilen 128 ürüne yüzde 25 ek gümrük vergisi uygulayacağını açıkladı.
3 Nisan: ABD, 50 milyar dolarlık Çin malına yeni gümrük vergileri uygulanması konusunda öneride bulundu.
4 Nisan: Çin, buna karşılık olarak ABD’den ithal edilen 50 milyar dolar tutarındaki ürünlere ek gümrük vergileri konulmasını önerdi.
5 Nisan: ABD Başkanı Trump, 100 milyar dolar değerindeki Çin malına ek gümrük vergileri koymayı düşündüğünü açıkladı.
15 Nisan: Trump, Çin’den ithal edilen 34 milyar dolar değerindeki ürünlerin 6 Temmuz 2018’den itibaren yüzde 25 ek gümrük vergisine tabi tutulacağını söyledi. Çin aynı gün yeni vergilere ABD’den ithal edilen tarım ve sanayi ürünlerine uygulanacak yeni ek gümrük vergileriyle karşılık vereceğini açıkladı.
6 Temmuz: ABD ve Çin’in daha önceden duyurduğu ek gümrük vergileri, karşılıklı olarak yürürlüğe girdi.